Και να, που
γυρίζουμε και πάλι σ΄ένα θέμα που αρκετά έχουμε συζητήσει στο παρελθόν, το ζήτημα
που αφορά το λεγόμενο κακό. Από κάποιον συνομιλητή τέθηκε το ερώτημα: «Μπορούμε
να υπάρξουμε χωρίς το κακό;»
Δεν θεωρούμε
το ερώτημα ούτε απλοϊκό ούτε ασήμαντο, κάθε άλλο. Ωστόσο, έχουμε να παρατηρήσουμε
ότι ο φίλος μας που έθεσε το ερώτημα ήταν μάλλον αποφασισμένος να μην ακούσει την
απάντηση, γιατί είχε ήδη αποφασίσει -και είχε αποφασίσει αρνητικά. Αυτό ήταν τελείως
προφανές, το ερώτημα ήταν απλώς ρητορικό. Θα μπορούσε να είχε εκφραστεί με μια αποφατική
πρόταση, χωρίς καθόλου ερωτηματικά: «Δεν μπορούμε να υπάρξουμε χωρίς το κακό.»
Και, βέβαια,
δεν θεωρούμε αυτό το, ίσως, πιο δύσκολο φιλοσοφικό πρόβλημα, το περί κακού, ελαφρό
και εύπεπτο. Απεναντίας. Όμως πρέπει να κάνουμε πάλι μια ουσιώδη παρατήρηση: ότι
οι άνθρωποι συνηθίζουμε να κάνουμε κρίσεις για έννοιες, τις οποίες δεν έχουμε χαρτογραφήσει,
δεν έχουμε ασχοληθεί να τις ορίσουμε. Και για πολλοστή φορά θα θυμίσουμε το μεγάλο
φιλόσοφο, το Σωκράτη, που πέρασε ολόκληρη τη ζωή του οδηγώντας τους συνομιλητές
του στον ορισμό κάθε εξεταζόμενης έννοιας, όπως, π.χ. η αρετή, η δικαιοσύνη, κ.τ.λ..
Εάν δεν είμαστε σε θέση να δώσουμε τον ορισμό μιας έννοιας, είτε με λίγα είτε με
πολλά λόγια, αυτό δείχνει πως δεν κατέχουμε την έννοια. Πώς, λοιπόν, μπορούμε να
αποφανθούμε για ένα θέμα όταν δεν το γνωρίζουμε;
Η αφετηρία,
λοιπόν, είναι να ορίσουμε ή να προσδιορίσουμε την έννοια του κακού. Το κακό ταυτίζεται
με τη δυστυχία, με τα δυσάρεστα, με τον πόνο; Είναι σχετικό, δηλαδή εξαρτάται από
άλλους παράγοντες, ή απόλυτο; Αυτά και άλλα είναι μερικά σημαντικά ερωτήματα. Δεν
ισχυριζόμαστε πως μπορούμε ν΄απαντήσουμε σε όλα. Μπορούμε όμως να προσεγγίσουμε
ορισμένες όψεις του ζητήματος.
Θα μπορούσαμε
να πούμε κατ΄αρχήν ότι, από μία άποψη, το δυσάρεστο, η δυστυχία, ο πόνος είναι κακό
-αλλά μόνο από μία άποψη. Τι εννοούμε; Συχνά το επώδυνο οδηγεί σε ευχάριστο αποτέλεσμα,
όπως για παράδειγμα μια θεραπευτική αγωγή που οδηγεί στην υγεία. Συμβαίνει πολλά
δυσάρεστα πράγματα να οδηγούν σε ευχάριστα, και αντίθετα. Ας το κρατήσουμε αυτό
γιατί θα το χρειαστούμε, κι ας προχωρήσουμε στην εξέταση του προβλήματος.
Εύκολα διαπιστώνει
κανείς ότι το κακό-πόνος έχει δύο πηγές:
1.Τη Φύση.
2.Τον άνθρωπο.
Ας τις εξετάσουμε
χωριστά.
Το κακό της
Φύσης είναι ο πόνος που προκαλείται από την ασθένεια, τους σεισμούς, τις πλημμύρες
και κάθε είδους φυσικές καταστροφές. Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε, επειδή είναι
αυταπόδεικτο, το ότι σ΄αυτές τις καταστροφικές εκδηλώσεις δεν υπάρχει κακή πρόθεση.
Οι καταστροφικές εκδηλώσεις της Φύσης είναι προσπάθειες εκ μέρους της είτε να απαλλαγεί
από φθαρμένες και αρρωστημένες καταστάσεις, δηλαδή είναι θεραπευτικές αγωγές, είτε
να δομήσει νέες, καλύτερες και υγιέστερες μορφές καταστρέφοντας τις παλιές και ξεπερασμένες.
Είναι, συνεπώς,
αναγκαιότητα και μόνο. Όσον αφορά την αρρώστια, τη φθορά-γήρας, και το θάνατο, υπάγονται
ακριβώς στην ίδια διαδικασία, αποκατάστασης και τελειοποίησης. Η αρρώστια είναι
ασθένεια: α-σθένος: απώλεια του σθένους και καταλήγει πάντοτε σε ίαση, είτε με αποκατάσταση
του φυσικού ή ψυχικού φορέα είτε με το λεγόμενο θάνατο, ο οποίος δεν είναι τίποτε
άλλο από λήξη της α-σθένειας. Το γήρας είναι επίσης α-σθένεια, εξασθένηση -αμφιβάλλει
κανείς γι΄αυτό;
Ως εδώ καλά,
δηλαδή μάλλον αυτονόητα. Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που δεν είναι ευνόητο, το εξής:
Είναι αναπόφευκτες αυτές οι καταστροφές, οι οδυνηρές διαδικασίες; Ή, αλλιώς, είναι
αναπόφευκτος ο πόνος; Ίσως, αργότερα, να βρει καθένας την απάντηση.
Να δούμε τώρα
και το δεύτερο είδος κακού, εκείνο που γεννιέται από την ανθρώπινη δραστηριότητα.
Αυτό το είδος είναι επίσης δύο ειδών. Το ένα προέρχεται από την άγνοια -άγνοια των
ηθικών θεμελίων της Ύπαρξης και των κοσμικών νόμων της. Η άγνοια όμως δεν ισούται
με την αθωότητα, δεν είναι η άγνοια των Πρωτοπλάστων, είναι επιλεγμένη. Γιατί ο
Ηθικός Νόμςο έχει γνωστοποιηθεί από την Αυγή της Ανθρωπότητας. Και άλλωστε έχει
εγγραφεί στο θεμέλιο της συνειδητότητας του ανθρώπου μαζί με την εμφύσηση της ανθρώπινης
νόησης. Το ζώο δεν έχει έμφυτο ηθικό κώδικα, το ανθρώπινο ον έχει.
Η κακή δράση
μπορεί να είναι και απολύτως εσκεμμένη επιλογή, απολύτως συνειδητή.
Σε τι συνίσταται
η κακή ανθρώπινη δράση; Στο να προξενεί πόνο στον πλησίον, είτε ο πλησίον είναι
ένα άτομο είτε περισσότερα είτε και ολόκληρος ο κόσμος. Γιατί το κάνει αυτό ο άνθρωπος;
Για να πετύχει τη δική του ευτυχία -όπως την εννοεί καθένας- έστω κι αν η ευτυχία
του πατάει στον πόνο του άλλου. Σε πολύ αρρωστημένες καταστάσεις συναντάμε την πρόκληση
πόνου χωρίς άλλο λόγο εκτός από τη νοσηρή ευχαρίστηση και απόλαυση που προκαλεί
ο ίδιος ο πόνος.
Στην περίπτωση,
λοιπόν, του κακού που παράγεται από τον άνθρωπο, πού εδρεύει, πού εκκολάπτεται αυτό;
Είναι καθαρά και αναμφισβήτητα προϊόν της λεγόμενης ελεύθερης βούλησής του. Και,
φυσικά, η ελεύθερη βούληση είναι όψη της νόησης, του ανθρώπινου νου. Άρα το ανθρώπινο
κακό είναι συμφυές με το νου του έλλογου όντος.
Τώρα, βέβαια,
καθένας αντιλαμβάνεται την τεράστια διαφορά ανάμεσα στο κακό της Φύσης και εκείνο
του ανθρώπου: το πρώτο αποσκοπεί σε μελλοντική περισσότερη ευτυχία του Όλου ή του
ατόμου, δηλαδή στο ΚΑΛΟ. Και, εάν είναι έτσι, μπορούμε να το αποκαλούμε κακό; Ασφαλώς
όχι! Άρα: Στη Φύση δεν υπάρχει κακό.
Το δεύτερο
είδος κακού, το ανθρώπινο, αδιαφορεί πλήρως για το καλό ή ευτυχία οποιουδήποτε άλλου
ατόμου, πολύ μάλλον του Όλου, αποσκοπώντας αποκλειστικά στην ευτυχία ή ευχαρίστηση
του κακοποιού.
Συμπέρασμα:
Το κακό έχει
ύπαρξη αποκλειστικά και μόνο μέσα στο ον εκείνο που διαθέτει νου και ελεύθερη βούληση.
Η βούληση, φυσικά, είναι άρρηκτα δεμένη με την επιθυμία, το συναίσθημα.
Σήμερα γνωρίζουμε,
και με τις διαβεβαιώσεις σοβαρών επιστημόνων και μελετητών, τον καταλυτικό ρόλο
της ανθρώπινης ενέργειας, της σκέψης και του συναισθήματος, στην γενική κατάσταση
του παγκόσμιου συνεκτικού ιστού, ο οποίος καθορίζει το καλώς ή κακώς έχειν του πλανήτη
και όχι μόνο. Η πλανητική ή κοσμική καχεξία ή ευεξία είναι, επομένως, εξαρτώμενη,
τουλάχιστον σε μεγάλο βαθμό, από τις ανθρώπινες ενέργειες. Αυτό συμφωνεί εντελώς
με τη διαβεβαίωση της Διδασκαλίας ότι η ανθρωπότητα ενός κόσμου, σφαίρας ή πλανήτη,
ευθύνεται για την κατάσταση και τη μοίρα αυτού του κόσμου. Έτσι, οι φυσικές καταστροφές,
ως αντίδραση στην πλανητική νοσηρότητα, είναι απόρροια της ανθρώπινης δράσης και
στοχεύει στην εξυγίανση, επομένως, όπως είπαμε ήδη, δεν συνιστούν κακό. Δηλαδή,
η Φύση αγωνίζεται για να μετατρέψει το κακό-νοσηρότητα σε καλό-εξυγίανση.
Για όποιον
μπορεί να το δεχτεί και να χαρεί με αυτό, θα ισχυριστούμε ότι οι επαγρυπνούσες Προστάτιδες
Δυνάμεις του Κόσμου και της Ανθρωπότητας, η Ιεραρχία του Φωτός, λειτουργεί με παρόμοιο
τρόπο: μετατρέπει το ανθρώπινο κακό σε καλό, ενώ αγωνίζεται παντοτινά να μετριάσει
τον πόνο που προκαλεί η ασθένεια στο ανθρώπινο ον και στον κόσμο, στο βαθμό του
δυνατού, και των περιορισμών του Κάρμα. Έτσι, αργά ή γρήγορα, θα επικρατήσει το
Καλό, η Ευτυχία ή επιτυχία με άλλα λόγια, είτε για το άτομο είτε για ένα σύνολο,
που υπέστη την αδικία ή κακό ή δυστυχία.
Αυτόν τον
ισχυρισμό μπορεί, όχι μόνο να τον δεχτεί αλλά και να τον κατανοήσει εκείνος που
αναγνωρίζει τη συνέχεια και το ατελεύτητο της ύπαρξης. Φαντάζεται κανείς ότι ο Σωκράτης
ή Χριστός ή ο Τζ. Μπρούνο και αμέτρητα άλλα αθώα θύματα, διάσημα ή αφανή, βγήκαν
τελικά ζημιωμένα, ύστερα από την προσωρινή τους συμφορά; Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο,
ο Κόσμος θα ήταν χαοτικός και εφιαλτικός, μια πραγματική κόλαση. Αλλά ο Κόσμος είναι
αυτό που δηλώνει η λέξη: ευκοσμία, κόσμημα, τάξη, ομορφιά.
Τα παραπάνω
βέβαια δεν υπονοούν πως τέτοιες αποτρόπαιες πράξεις είναι θεμιτές ή επιθυμητές ή
χωρίς επιπτώσεις. Μπορεί να μην βλάπτουν πραγματικά τα θύματα και μάλιστα να επιταχύνουν
την άνοδό τους -δεδομένη σε κάθε περίπτωση- αλλά έχουν φοβερά καρμικά αποτελέσματα
ακόμη και σε ολόκληρα έθνη, δηλαδή πολύ επικείμενο πόνο.
Αυτό το οποίο
λέμε είναι ότι το κακό δεν έχει πραγματική ύπαρξη, με την έννοια ότι είναι θνησιγενές
και προσωρινό -έστω κι αν έχει μακρά διάρκεια. Και -προς Θεού!- αυτό πάλι δεν σημαίνει
ότι δεν πρέπει να αγωνιζόμαστε πάντα και με όλες μας τις δυνάμεις ενάντια στο κακό
κάθε τύπου και μεγέθους. Αντίθετα, έχει λεχθεί πως «με το κακό δεν υπάρχει στιγμή
ανακωχής».
Ας τελειώσουμε
όπως αρχίσαμε, για να κλείσει ο κύκλος, με το ερώτημα: «Μπορούμε να ζήσουμε χωρίς
το κακό;» Απαντάμε μ΄ένα άλλο ερώτημα: «Μπορούμε να ζήσουμε, άραγε, χωρίς ας πούμε,
βασανιστήρια, δολοφονίες, διαστροφές ή περιβαλλοντολογική μόλυνση;»
AGNI YOGA HELLAS, 8/11/2011.
