Ο Πλάτων κατέτασσε
μερικές φορές τους ανθρώπους σε δύο γενικές κατηγορίες: τους φιλοσόφους και τους
φιλοσώματους.
Ας μας συγχωρήσει
ο μεγάλος σοφός αν τολμήσουμε να προσθέσουμε και μια μεσαία κατηγορία, εκείνους
που, με πολλές διαβαθμίσεις, μετέχουν και των δύο χαρακτηρισμών, κλίνοντας προς
τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Φυσικά, θα μπορούσε να παρατηρήσει κανείς ότι, ανάλογα
με το που γέρνει η πλάστιγγα, τα άτομα είναι δυνατόν να υπαχθούν στη μία ή στην
άλλη συνομοταξία. Η παρατήρηση δεκτή, αφού μάλιστα απλουστεύει τα πράγματα. Είναι
όμως γεγονός ότι μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων αμφιταλαντεύονται ανάμεσα στις δύο τάσεις.
Να συνοψίσουμε
τα χαρακτηριστικά του φιλοσώματου ανθρώπινου τύπου. Είναι ο άνθρωπος που νιώθει
απόλυτα ευχαριστημένος με τη γήινη ζωή, δηλαδή με τις απολαύσεις τις οποίες αυτή
μπορεί να προσφέρει. Ταυτίζεται με το σώμα του, δηλαδή δεν μπορεί να φανταστεί την
ύπαρξή του ξέχωρα από το σαρκίο του. Σκέψεις και συναισθήματα είναι πάντα συνυφασμένα
με τον υλικό του φορέα. Παραδόξως, η πλειονότητα των ατόμων αυτού του τύπου, παρά
την ταύτισή τους με το σώμα, κάνουν συνήθως ό,τι μπορούν για να το βλάψουν. Πίνουν,
καπνίζουν, γενικώς ζουν ανθυγιεινά. Το παράδοξο αίρεται αν καταλάβει κανείς ότι
η πρόσδεση στο σώμα συνεπιφέρει επιθυμίες για υλικές απολαύσεις, και αυτές, με τη
σειρά τους, συνεπιφέρουν σωματική προσκόλληση. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.
Υπάρχει, βέβαια,
κι ένα άλλο είδος φιλοσώματου ανθρώπου, που μάλλον θα τον ενοχλούσε πολύ αυτός ο
χαρακτηρισμός. Κι όμως του ταιριάζει ίσως ακόμη περισσότερο από εκείνου του πρώτου
είδους. Μιλάμε για τους φανατικούς της σωματικής υγείας, των οποίων όλο το νόημα
της ζωής περικλείεται στη φροντίδα του σώματός τους. Θεωρούν τη σωματική υγεία υπέρτατο
αγαθό και αξία, και μέσα από όλη αυτή την ενασχόληση με τη διατήρηση της υλικής
μορφής, γίνονται υποχόνδριοι. Η υποχονδρία όμως είναι πολύ άσχημη ιδιότητα, γιατί
μέσα σ΄αυτή κρύβεται φόβος, εμμονή, μικρόνοια και στενότητα συνείδησης. Ακούμε κάτι
συνθήματα, όπως: «Η υγεία είναι το παν», και άλλα τέτοια τα οποία στην ουσία τους
φτωχαίνουν και υποβιβάζουν θλιβερά το νόημα της Ύπαρξης.
Το πρόβλημα
με τους φιλοσώματους ανθρώπους είναι ότι δεν έχουν καμία σκέψη για τον Αόρατο Κόσμο
ή για Ανώτερους Κόσμους. Έτσι, γίνονται εμπόδια όχι μόνο για την δική τους εξέλιξη
αλλά και για την εξέλιξη του πλανήτη. Η έξοδος από το φαύλο κύκλο συμβαίνει με ένα
ταρακούνημα που τους βγάζει έξω από την αδιέξοδη τροχιά τους. Και ταρακούνημα σημαίνει
σοκ. Το σοκ δεν σχετίζεται με το πλέον προσφιλές -το σώμα. Με τρόπο οδυνυρό, η ζωή
διδάσκει τον άνθρωπο να σκεφτεί πιο βαθιά, να κοιτάζει πιο ψηλά.
Οι παραπάνω
επισημάνσεις, φυσικά, δεν υιοθετούν κατά κανένα τρόπο την περιφρόνηση ή την κακοποίηση
του σώματος, ούτε την αμέλεια της σωματικής υγιεινής. Απαιτείται σεβασμός για καθετί
που δίνει η Φύση. Η σοφία είναι η συμμετρία, το σωστό μέτρο, «τα του Καίσαρος τω
Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ». Η ορθή χρήση του σώματος έρχεται από την κατανόηση
ότι το σώμα είναι χρήσιμο και αναγκαίο εργαλείο για την επίγεια ζωή, αλλά και μέσο
δοκιμασίας και πειθαρχίας. Οι δοκιμασίες που αναφύονται στις διάφορες ενσαρκώσεις
μας είναι ο δείκτης που μαρτυρά το είδος της σχέσης και της αναλογίας μεταξύ σώματος
και πνεύματος.
Ο φιλόσοφος
ανθρώπινος τύπος, από την άλλη μεριά, είναι ο άνθρωπος εκείνος, ο οποίος έχει κάνει
κάποιες συνειδητοποιήσεις. Η βασικότερη από αυτές είναι η επίγνωση της παροδικότητας
των γήινων πραγμάτων, και επομένως της μη πραγματικότητάς τους: «Σκιάς όναρ άνθρωπος»,
κατά Πίνδαρο, ή «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης», κατά τον Σολομώντα.
Αυτή η ξεκάθαρη
συνειδητοποίηση στρέφει τον έρωτα -την επιθυμία- του ανθρώπου προς την άλλη όψη
της Ύπαρξης, το διαρκές, το άφθαρτο, με άλλα λόγια, το πραγματικό ή Αληθινό, δηλαδή
τη Σοφία. Γιατί η Σοφία, η αληθινή Γνώση, είναι το Αμρίτα της αθανασίας. Έτσι, ο
άνθρωπος γίνεται φιλό-σοφος: εραστής της σοφίας.
Εδώ, λοιπόν,
εγείρεται ένα ουσιώδες ερώτημα: Είναι αναγκαία η Σοφία για την αθανασία; Δεν είναι
δεδομένη η αθανασία;
Η απάντηση
δεν είναι απλή. Μοιάζει με τις θεωρήσεις της σύγχρονης Φυσικής, όπου στην υποατομική
κλίμακα δεν μπορείς να πεις είναι ή δεν είναι. Έτσι κι εδώ, η απάντηση είναι και
ναι και όχι. Εάν όμως αντιληφθεί κανείς ότι τα πάντα, τα πάντα χωρίς εξαίρεση είναι
καταστάσεις συνείδησης, τότε θα καταλάβει την αμφίσημη απάντηση. Ωστόσο, ας επιχειρήσουμε
μια προσέγγιση του θέματος.
Εμείς θα αποκαλέσουμε
τη φιλοσοφία πνευματικότητα και τον φιλόσοφο πνευματικό άνθρωπο. Τι είναι η πνευματικότητα;
Πολλοί θεωρούν
ότι πνευματικότητα σημαίνει ευσέβεια. Μπορεί η πνευματικότητα να συμπεριλαμβάνει
και την ευσέβεια, αλλά δεν ταυτίζεται με αυτή. Κάποιοι εξάλλου αποκαλούν «πνευματώδεις»
τους ανθρώπους που διαθέτουν εξυπνάδα, χιούμορ και ετοιμότητα. Ούτε αυτά τα γνωρίσματα
όμως κάνουν την πνευματικότητα.
Πνευματικότητα
είναι η τάση προς τα άνω και η επιλογή του παντοτινού έναντι του εφήμερου. Είναι
μια ικανότητα αντίληψης πέρα από τη διάνοια. Αυτή η ικανότητα δεν χρειάζεται την
κυκλική και επίπονη διαδικασία της λογικής. Μπορεί να διαθέτει κάποιος λαμπρή διάνοια
αλλά καθόλου πνευματικότητα, πράγμα που διαπιστώνεται ότι ισχύει απολύτως για ανθρώπους
της επιστήμης, της πολιτικής, της εκπαίδευσης, ακόμα και για ανθρώπους της τέχνης
-αλλά βέβαια ποτέ για τους εκφραστές της υψηλής τέχνης.
Η ανάπτυξη
της διάνοιας και της λογικής ικανότητας ήταν το ουσιώδες γνώρισμα, η χαρακτηριστική
ιδιότητα της απερχόμενης, της πέμπτης φυλής. Η πνευματικότητα θα είναι η χαρακτηριστική
ιδιότητα της αναφυόμενης έκτης φυλής.
Πρέπει να
καταλάβουμε επίσης ότι η Πνευματικότητα δεν είναι η ηθική. «Η ηθική ή η διαφθορά
καθορίζει την ευτυχία ή τη δυστυχία του ανθρώπου. Δεν είναι όμως το κλειδί στο μεγάλο
πρόβλημα της συνέχισης της Ύπαρξης κατά τη μακρινή εκείνη εποχή που ο άνθρωπος πρέπει
να είναι περισσότερο από άνθρωπος, οπότε δεν αρκούν μόνο οι κατώτερες ανθρώπινες
ιδιότητες.
Η αθανασία
καθορίζεται από την Πνευματικότητα, ανεξάρτητα από την ηθική της απόχρωση.»
Αυτά διαβάζουμε
στον Εσωτερικό Βουδισμό του Α.Π. Σίνετ, βιβλίο που συγκροτήθηκε`με βάση τις διδασκαλίες
του μεγάλου Διδασκάλου Κ.Χ. Σχετικά με το θέμα μας, εδώ λέγεται κάτι εξαιρετικά
σημαντικό: ότι η αθανασία του ανθρώπου είναι συνάρτηση της πνευματικότητάς του.
Δεν αρκεί να είναι κανείς καλός ή ηθικός για να εξασφαλίσει την αθανασία. Γιατί;
Επειδή κάποτε, σε κάποιο μακρινό μέλλον, θα είναι απαραίτητη για τη συνέχεια της
ύπαρξης ορισμένη συνειδησιακή ανάπτυξη. Η Διδασκαλία προσδιορίζει επακριβώς το περιεχόμενο
αυτής της πνευματικής ανάπτυξης: ο άνθρωπος πρέπει να συνθέσει την τέταρτη, πέμπτη
και έβδομη αρχή, και να τις συγχωνεύσει μέσα στην έκτη αρχή.
Η τέταρτη
αρχή είναι το κάμα-μάνας, δηλαδή η επιθυμία μαζί με τη διάνοια, η πέμπτη είναι το
μάνας, δηλαδή ο νους, η έβδομη είναι η απρόσωπη, παγκόσμια συνείδηση ή παγκόσμιος
νους, και η έκτη αρχή είναι το στοιχείο της αγάπης-σοφίας, της ενόρασης και της
σοφής διάκρισης. Χρειάζεται να διαλογιστεί κανείς πολύ σοβαρά πάνω σ΄αυτή την ανάπτυξη
και στο πώς θα την επιτύχει.
«Ώστε η συνέχεια
της Ύπαρξης μετατίθεται κατ΄ανάγκην στο ζήτημα της Πνευματικότητας σε αντιπαράθεση
με την υλιστικότητα.
Το ζήτημα
είναι όχι αν είναι κανείς αρκετά καλός για να ζήσει, αλλά αν μπορεί να ζήσει σε
ανώτερα επίπεδα ύπαρξης, όπου τελικά πρέπει να εξελιχθεί η ανθρωπότητα. Έχει αποκτήσει
την ικανότητα να ζήσει με το διαρκές τμήμα της φύσης του; Αν όχι, τότε έχει φτάσει
στην άκρη του σχοινιού του...»
Τι συμβαίνει
λοιπόν; Αν και η Δημιουργία έχει εφοδιάσει τον άνθρωπο μ΄ένα μακρύ, πολύ μακρύ σχοινί,
εντούτοις το σχοινί έχει κάποια άκρη. Με άλλα λόγια, υπάρχουν κάποια περιθώρια,
εντός των οποίων το ανθρώπινο ον οφείλει να πετύχει ορισμένη, αναγκαία και υποχρεωτική
ανάπτυξη. Διαφορετικά, δεν θα μπορεί να υπάρξει στις συνθήκες που θα έχουν διαμορφωθεί
τότε.
Και κάτι άλλο
μαθαίνουμε επίσης -ότι η αθανασία είναι δυνατή και στο Κακό. Λέει ο Ελιφάς Λεβί:
«Για να γίνει
κανείς αθάνατος στο Καλό, πρέπει να ενωθεί με τον Θεό. Για να γίνει αθάνατος στο
Κακό, πρέπει να ενωθεί με τον Σατανά. Αυτοί είναι οι δύο πόλοι του κόσμου των ψυχών.
Ανάμεσα στους δύο πόλους βλαστάνει και πεθαίνει το άχρηστο κομμάτι της ανθρωπότητας.»
Στη Βίβλο
το ίδιο πράγμα εκφράζεται ως εξής:
«Οίδα σου
τα έργα, ότι ούτε ψυχρός ει, ούτε ζεστός. Όφελος ψυχρός ης ή ζεστός. Ούτως ότι χλιαρός
ει, και ούτε ζεστός ούτε ψυχρός, μέλλω σε εμέσαι εκ του στόματός μου.»
Ο «Θεός»,
ο Κοσμικός Νόμος της Ύπαρξης, θα «ξεράσει» τους «χλιαρούς», τους αδιάφορους, αμέτοχους
είτε στο καλό είτε στο κακό. Χρειάζεται πολύ, πολύ βαθιά σκέψη πάνω σε όλα αυτά.
Γιατί η αθανασία είναι δεδομένη από μια άποψη, αλλά δεν είναι καθόλου δεδομένη από
άλλη άποψη.
